PŠENICA

Uzgajala se još u neolitu i svaka od nekoliko civilizacija mediteranskog regiona, pripisivala je sebi zaslugu za prvo pojavljivanje pšenice na planeti (Egipćani, Grci, Rimljani…). Bilo kako bilo, tehnika uzgajanja je morala da evoluira tokom više milenijuma i trebalo je sačekati sredinu XX veka, da bi se videlo napredovanje primene agrotehnike u proizvodnji pšenice.

Učinak nije svuda u svetu, prvi pokazatelj koji omogućava da se vidi, ko su najveći proizvođači i izvoznici pšenice. Pšenica idalje važi za plemenitu žitaricu – ona je glavni sastojak hleba, testa i krupno mlevenog brašna (dobijenog od tvrde pšenice), mada se poslednjih decenija XX veka, u Zapadnoj Evropi ova velika žitarica, koristi i za prehranu životinja (u razmeri 2 do 3 puta većoj, od njene upotrebe u ishrani ljudi).

Ukupna proizvodnja pšenice u svetu, iznosi oko 600 Mt (krajem XX veka) i deli se na meku (95%) i tvrdu (5%) pšenicu. Grupa od pet država dominira svetskom ekonomijom pšenice – sa skromnim brojem stanovnika (1:8) proizvode 30% godišnje svetske pšenice i izvoze 93% godišnje razmene u svetu (što je, 17% njihove ukupne godišnje svetske proizvodnje). Među ovih pet velikih svetskih proizvođača pšenice, veći proizvođači su EU (15-18%) i SAD (11-12%) – oni zajedno proizvode 27-29% godišnje svetske proizvodnje pšenice (sa 11% svetskog stanovništva). Ostala tri proizvođača imaju mali broj stanovnika (1,4% svetskog stanovništva) i proizvode manje od 10% godišnje svetske proizvodnje pšenice (Kanada – 4%, Australija 3-4% i Argentina 2-2,5%). Mada su zadnje decenije SAD smanjile izvoz (za 30-40%), idalje su svetski lideri u izvozu pšenice (30% godišnjeg izvoza pšenice), daleko ispred EU (15% godišnjeg izvoza pšenice), ispred koje se ponekad nađu tri ostale vodeće države – Kanada (16-22% godišnjeg izvoza pšenice), Australija (16-17% godišnjeg izvoza pšenice) i Argentina (koja malo zaostaje sa 8-10% godišnjeg izvoza pšenice, ali ima velike mogućnosti za brz godišnji rast proizvodnje pšenice oko 3%). Zadnje decenije XX veka, tri mala svetska proizvođača su realizovala samo 29% svetskog izvoza pšenice, u odnosu na dva veća svetska proizvođača, koji su zajedno realizovali 62% svetskog izvoza pšenice, dok je na kraju iste decenije XX veka, rezultat između malih i velikih proizvođača u izvozu svetske pšenice, jednak.

U ovoj evoluciji poljoprivredni prostor podstiče države koje ga poseduju, da se zadovolje slabijim učinkom po jedinici prostora. U EU, Francuska je na prvom mestu u međunarodnoj trgovini pšeniciom (kako u prodaji u okviru same EU, tako i u prodaji drugim državama – sa 50% izvoza EU). Kina nije veliki izvoznik, iako je najveći svetski proizvođač pšenice (18-20% godišnje svetske proizvodnje pšenice), ispred EU i SAD, kao što nisu ni Indija, ni Rusija (koje su po proizvodnji između EU i SAD i zajedno proizvode 41-45% godišnje svetske proizvodnje pšenice). Ove tri velike svetske države, zauzimaju zanemarljivo mesto na međunarodnom tržištu izvoza pšenice, zato što imaju 42% svetskog stanovništva, koje moraju nahraniti.

Advertisements

PROSTOR I MOGUĆNOSTI

Postoje velike razlike čak i među lokalnim zajednicama u državi, u pogledu obradive zemlje i pašnjaka. Ovim razlikama objašnjavaju se usmerenost sistema proizvodnje, konkurentnost, teškoće ili nemogućnost zajednica, da same obezbede potrebne prehrambene namirnice.

Gustina stanovništva u Evropi je relativno velika u odnosu na poljoprivredni prostor, kojim ona raspolaže za njegovu ishranu. U poređenju s drugim zonama u svetu EU, ima manje poljoprivrednog prostora (40 ari/stanovniku) od Azije, 4 puta manje od SAD (160 ari/stanovniku), 10-12 puta manje od večine država južne hemisvere (Aregentina, Urugvaj, Novi Zeland) i 67 puta manje od Australije (2.610 ari/stanovniku). Od Japana je u 10 puta boljoj situaciji (samo 4 ari/stanovniku) i sasvim je jasno zašto je Japan, veoma rano shvatio da njegova prehrambena budućnost mnogo više zavisi od njegove sposobnosti, da ovlada vodenim prostorom za ribolov i akvakulturu, nego od tehnologije za poljoprivrednu proizvodnju.

Pokazatelj poljoprivrednog prostora koji je uzet izdvojeno, samo je približan i njegovo sagledavanje treba da prate dopunski pokazatelji o poreklu i karakteristikama zemljišta, klimatskim uslovima (pluviometrija, temperatura i njene promene u vremenu i prostoru), hidrauličnim resursima i mogućnostima da se oni koriste za navodnjavanje. Lako je neposredno podeliti države u Evropskoj uniji, jer se nalaze u istom regionu i imaju sličnu klimu. Irska ima najviše poljoprivrednog prostora (124 ari/stanovniku), dok Belgija i Holandija (po 14 ari/ stanovniku) i Luksemburg (13 ari/stanovniku), imaju najmanje prostora – Irska zato može da ima manje intenzivnu poljoprivredu, od ove tri države Beneluksa. Grčka (90 ari/stanovniku) i Španija (78 ari/stanovniku), koje su poljoprivrednim prostorom bogatije od proseka EU, imaju manje padavina. Ali sunce i visoke temperature, postaju njihovi aduti ako postoji mogućnost za navodnjavanje (zato države s juga Evrope, zauzimaju sve značajnije mesto, na evropskom tržištu voća i povrća).