STOČARSTVO I KRMIVA

Od neolita, čovek je okružen domaćim životinjama koje su za prvobitna društva, predstavljale dragocen izvor rada i sirovina, kože, vune, mleka i mesa. Krupna stoka, posebno dugo, bila je znak bogatstva (u seoskim domaćinstvima nekad, pa i danas, bogatstvo se merilo po glavi stoke). Krupna stoka, od koje danas dobijamo meso, držala se zbog obavljanja težih poslova (tegleće i tovarne životinje – vo, konj…) ili radi dobijanja vune (ovca…) – meso je bilo, redak proizvod, rezervisan za bogate. Divljač, riba, živina, mada ih je često bilo na selu, namenjeni su bili trpezama povlašćenih i gostiju.

Veoma skromna potrošnja mesa i danas pogađa, veliki broj stanovništva država u razvoju. Organizovana proizvodnja velikih količina mesa, novija je istorijska pojava u drugoj polovini XX veka. Zbog sve veće potražnje mesa, nastala je industija za njegovu proizvodnju, koja se snažno razvijala zahvaljujući zootehničkom progresu i racionalizaciji proizvodnog sistema. Prve forme organizacije proizvodnje i prve radne jedinice, nisu se pojavile u sektoru živinarstva, već u sektoru goveđeg mesa (20-ih godina XX veka u SAD, gde je 30-ih godina nastalo i moderno živinarstvo). U toku narednih decenija, dolazi do strukturiranja i organizovanja pogona za proizvodnju mesnatih pilića. Ovi modeli doživljavaju ekspanziju u svim regionima sveta i posebno bivaju prihvaćeni u Evropi. U sektoru svinjarstva, Kina je imala veliku istorijsku tradiciju i zadržala je mesto prvog svetskog proizvođača na tradicionalan način (Evropa je usavršila moderan sistem proizvodnje svinjskog mesa – Danska, kasnije i druge države EU).

U ekstenzivnom stočarstvu, životinje se slobodno kreću po ogromnim prostorima, manje-više prekrivenim travom. Samo preživari (goveda i ovce) i drugi biljojedi koji vare celulozu, mogu da koriste ovakvu vrstu ispaše. Ova vrsta stočarstva, koja se odnosi na velika stada goveda, susreće se na rančevima u Severnoj i Južnoj Americi, ovaca na visoravnima Škotske i u Australiji, kao i stada stoke u središnjem basenu i planinskim zonama Francuske. Skroman obim eksploatacije i relativno visoki troškovi zemljišta ne omogućavaju hiperekstenzivno privređivanje. U intenzivnom stočarstvu, sve su životinje u ograđenom prostoru (štalama ili torovima), gde im se donosi hrana. Savladani su razni faktori proizvodnje, koji se odnose na stoku ili njenu okolinu, kako bi se u datim uslovima privređivanja, dobio najbolji mogući učinak. Za bavljenje stočarstvom bitan kriterijum izbora predstavljaju, vrsta ishrane i prostor za držanje stada životinja. U razvoju intenzivnih sistema i modela organizacije za tov, potrošač nalazi svoj interes zbog redovnog sniženja cena životinjskih proizvoda – jaja, mleka i mesa i povećanja bezbednosti ishrane. Jedinu nepovoljnu stranu u sprovođenju zootehničkih mera predstavlja dobijanje suviše velikih performensi životinja u uzgoju, što se odražava na ukus i izgled mesa, što pogađa pojedine potrošače.

Pravi uspeh u razvoju jedinica za intenzivnu stočnu proizvodnju, počiva na usklađenosti i akomulaciji skupa faktora – iskorenjivanja velikih oboljenja životinja; genetskog poboljšanja; izrade specijalizovanih materijala i izgradnje objekata, koji odgovaraju optimalnim uslovima u pogledu mehanizacije i ambijenta; i zasnivanju dinamike jedinice za proizvodnju stoke, na opreznost operatera za koordinaciju celokupne delatnosti. Krave, ovce, konji i druge domaće životinje i dalje kao pre mnogo vekova, pasu travu na livadama. Ova trava, dopunjena gajenim krmnim biljkama, daje se životinjama direktno u svežem stanju ili sačuvana (kao suvo seno ili vlažna silaža), pri čemu doprinos krmnih biljaka, iznosi gotovo trećinu ukupnog prehrambenog bilansa domaćih životinja. Za odgovor na zahteve potrošača kao i tržišta, u vezi s redovnim snabdevanjem i cenom proizvoda, farme su morale da se opredele za koncentrovanije krmivo od krmiva dobijenog od ,,prostih,, biljaka. Kod životinja (kao i kod ljudi) žitarice predstavljaju osnovu ishrane, jer imaju deset puta manje materija od celuloze nego krmne biljke i daju mnogo više energije. Složeno krmivo omogućava ishranu domaćih životinja prema potrebama ljudske ishrane. Uravnotežen obrok omogućava dobijanje životinjskih proizvoda manje opterećenih mastima, što je dobro za zdravlje ljudi. Industrija složenih krmiva je veoma mlada i na kraju XX veka, svetski obim produkcije obuhvata 300 proizvođača i godišnju svetsku produkciju od 600 Mt (Severna Amerika 31% – SAD 27%, Evropa 30% – EU 21%, Azija 24% – Kina 10%, Latinska Amerika 11% – Brazil 5%, Afrika i Srednji Istok 4%).

Advertisements

MASTI U ISHRANI

Biljnog ili životinjskog porekla, masti su fluidne ili konkretne materije (čvrste, na običnoj temperaturi), manje-više obojene, uljane, zapaljive, nerastvorive u vodi i alkoholu, koje s bazama obrazuju sapune. Masne materije za ishranu (ulja i masti), čine kategoriju lipida. U režimu ishrane razvijenih država, lipidi danas daju 40-45% kalorija, dok je taj procenat početkom predhodnog veka, iznosio samo 20%. Ovo izuzetno veliko povećanje, dolazi zbog različitih kvaliteta masnih tela.

Meso je glavna namirnica, koja se troši i koja daje životinjsku mast (40% u SAD i EU), iza kojeg su mlečni proizvodi (38%). U Evropskoj uniji, stanovnici severnih država u ishrani troše preko 55% životinjskih masti, dok države na jugu troše 53- 66% biljnih masti. Pored mesa i mleka (i njihovih proizvoda), čovek je oduvek trošio masti životinjskog porekla, posebno masna tkiva koja predstavljaju lipidne rezerve sisara (danas sve manje vodenih, u odnosu na kopnene sisare). Mast koja se u kasapnicama prikuplja od kravljeg i ovčijeg mesa naziva se loj, dok se svinjska mast naziva salo. Njihov značaj, kao vidljive masti sve je manji, ali i dalje zauzima važno mesto u ukupnom bilansu hranljivih masti.