PROIZVODNJA I UPOTREBA ŠEĆERA

U većini država, proizvodnja šećera traži velika ulaganja. U Indiji i drugim azijskim državama, još postoje porodične i zanatske radionice u kojima se, pečenjem u širokim tepsijama, pravi šećer sličan karameli (naziva se ,,handsari,,). Dobijanje slatkog soka, presovanjem iz šećerne trske i difuzijom iz šećerne repe, prva je faza u proizvodnji šećera. Dobijeni sok (sirup), prečišćava se uklanjanjem koloidnih i obojenih materija – ,,svega što nije slatko,,. Kristalizacija je najdelakatnija operacija – sirup se uvodi u kotao za kuvanje, u kome se obavlja kristalizacija pod vakuumom. Tečni sirup prelazi u stanje čvrstih kristala, koji se talože po zidovima kotla i dobija se beli šećer – zvani ,,prva ruka,, (sadrži 99,8% čistog šećera).

Sledeći šećer, predstavlja ,,drugu ruku,, i šalje se na rafinisanje, dok se ,,treća ruka,, odnosi na melasu i žuti šećer. Melasa je gust sirup, koji ne može da se kristalizuje, bogat manje-više šećerom. Nekada nusproizvod, koji se koristio kao đubrivo, danas se prikuplja za ishranu stoke, ali se u nekim državama (pre svega u Indiji) koristi i za ljudsku ishranu. Melasa se može destilisati ili koristiti kao baza za dobijanje kvasca ili aminokiselina. Šećer dobijen tek posle prečišćavanja, isključivo je energetska namirnica, jer ne sadrži druge hranljive materije.

U energetskom bilansu prehrambenog sistema u svetu, šećer predstavlja 7% ukupnih kalorija po obroku, daleko iza žitarica (49,8%) ali ispred korenja i gomolja (5,1%). Potrošnja šećera i zaslađenih proizvoda, veća je u razvijenim državama nego u državama u razvoju. Šećer je namirnica, koja u isti mah daje energiju i pričinjava zadovoljstvo. Osetljivost na ukus šećera je urođena kod čoveka, dok se ostali ukusi, slani, kiseli ili gorki, stiču postepeno. Sladak ,,ukus šećera,, dugo je zadovoljavan svežim ili suvim voćem (koje sadrži glukozu, fruktozu i saharozu), ili medom (koji sadrži glukozu i levulozu). Prehrambeni šećer (stoni ili jestivi) namenjen je individualnoj potrošnji i industrijskom zaslađivanju namirnica i pića (,,skriveni šećer,, čiju količinu potrošač teško može da proceni).

Proizvođači šećera su veliki snabdevači prehrambenog kompleksa i pored tradicionalne upotrebe za namirnice, šećer ima i druge namene (u Brazilu se na bazi šećerne trske razvila industrija etanola, koja zadovoljava polovinu nacionalnih potreba za gorivom). U Evropi, veoma konkretne perspektive odnose se na proizvodnju alkohola-goriva, ili bioetanola, na osnovi šećerne repe, krompira ili žitarica. ,,Šećerohemija,, ili korišćenje šećera kao sirovine za finu hemijsku ili farmaceutsku industriju, predstavlja veliku nadu sutrašnjice.

TROPSKO KORENJE I GOMOLJI

Njihov doprinos prehrambenom bilansu čovečanstva, dvostruk je u odnosu na energetski sadržaj krompira, mada su u državama Zapada menje poznati od krompira.

Manjolka je malo drvo (3-5 m), koja lako uspeva u svim tropskim vlažnim zonama. U svetu se proizvodi 165 Mt manjolke – Brazil je kao država, dok je Afrika kontinent, lider u godišnjoj svetskoj proizvodnji manjolke. Izuzetno se razvila proizvodnja i razmena manjolke, tokom druge polovine XX veka u Aziji (na Tajlandu i u Indoneziji).

Patata je višegodišnja travnata biljka američkog porekla (kao kultura je jednogodišnja biljka), koja daje gomolje težine između 0,5-3 kg. Njena proizvodnja slična je proizvodnji manjolke i pre svega se proizvodi u Aziji (Kina je neosporni lider, koja prodaje patatu kao proizvod za zamenu žitarica).

Ignam je travnata biljka sa izuvijanom stabiljkom, koja slobodno raste u većini tropskih regiona (posebno ograničen prostor tropske Afrike – Nigerija proizvodi 17% godišnje svetske berbe). Obuhvata različite vrste gomolja, koje mogu da teže između 2-20 kg. Proizvodnja ignama iznosi, 20% od godišnje proizvodnje manjolke i nije predmet međunarodne razmene, kao sirovina za ishranu stoke.

Taro ima još skromniju proizvodnju – manju od 5% godišnje proizvodnje manjolke (proizvodi se u Africi 71% godišnje svetske proizvodnje, uglavnom u Nigeriji 38% i Gani 20%, dok je Kina glavni proizvođač u Aziji). U Okeaniji, Papua Nova Gvineja proizvodi, dve trećine od ukupne godišnje proizvodnje u tom regionu.

Potrošnja tropskog korenja i gomolja, veća je kod seoskog stanovništva nego kod gradskog. Neophodnost porcija skrobnih biljaka stanovništva, veoma je važna radi održavanja kaloričnog nivoa, u državama subsaharske zone koje su veoma zavisne od ovih resursa. Na agrotehničkom planu, moguće je da svaka vlažna međutropska zona, poveća svoju proizvodnju energetske hrane, za potrebe direktne ishrane stanovništva i prehranu stoke. Države Severne Evrope su ukazale na činjenicu, da ove biljke mogu imati izuzetno važno mesto, u prehrani svinja i živine.