PRERADA DRVETA

Svetska proizvodnja drveta, deli se na drvo za loženje (proizvodi se i troši u tropskim državama) i na industrijsko drvo – oblici namenjeni za građevine u industrijski razvijenim državama (pre svega u Americi, gde se tradicionalno kuće grade od drveta). Nekoliko multinacionalnih firmi međusobno dele svetsko tržište, dok u državama EU preovlađuju mala i srednja preduzeća.

Drvna industrija prerađuje četinare i lišćarske vrste drveća – u drvo za građu, stolariju, lamperiju i umetničku stolariju, za prefabrikovane elemente i furnir. Usitnjavanjem drveta, dobijaju se komadi, koji će kasnije biti spojeni u kompaktnu masu (seku se daščice) ili panel za potrebe građevinarstva – izorel, biplak, panel sa dekorativnom površinom. Drvna industrija proizvodi i pastu od drveta, koja služi za proizvodnju papira, (drvo je osnovna sirovina 55,6%, u odnosu na reciklažu stare hartije 36,28% i na papir dobijen od drugih proizvoda 17%). Industrija za štavljenje, koristi koru hrasta i kestena, iz koje se ekstrakcijom dobijaju proizvodi za štavljenje. Celuloza koja se koristi u hemijskoj industriji (npr. proizvodnja celofana), dobija se od različitih vrsta drveća. Od alpskog i primorskog bora, dobija se terpentin. Pluta se pravi od kore plutinog hrasta i najviše se koristi za proizvodnju čepova. Farmaceutska industrija, dobija iz andskog kininovca lek kinin, sa svojstvima antipiretika (protiv malarije).

Svetska proizvodnja drvnih oblika, u zadnjoj deceniji XX veka, iznosila je 611 miliona kvadratnih metara – preovlađuju SAD (40 miliona kvadratnih metara), Kanada (18,3 miliona kvadratnih metara), Kina (10,4 miliona kvadratnih metara), Brazil (8,4 miliona kvadratnih metara) i Rusija (6,7 miliona kvadratnih metara). Najveći izvoznici drvenih oblika su – SAD, Rusija, Australija, Malezija, Čile i Novi Zeland. Glavni uvoznici su – Japan, s trećinom ukupne svetske proizvodnje (47 miliona kvadratnih metara od 123 miliona kvadratnih metara), Južna Koreja, Finska i Kina. Proizvodnja furnira iznosi 55,5 miliona kvadratnih metara, u kojoj dominira SAD (17 miliona kvadratnih metara), dok su Indonezija i Malezija najveći izvoznici.

Advertisements

PARAHEMIJSKA INDUSTRIJA

Parahemijska industrija, kao i farmaceutska, povezana je usko sa hemijom. Ona nudi razne proizvode za potrebe domaćinstva i industrije – parfeme, kozmetiku, deterdžente, lepak, farbu, premaze, tuševe, fotografski materijal, boju za elektronske uređaje… Proizvodi su već stari po svojoj nameni, ali za tehnologiju njihove proizvodnje, koriste se istraživanja za celokupnu hemiju. Konstantan rast potrošnje (10% godišnje) objašnjava se, kao u farmaceutskom sektoru, poboljšanjem životnog standarda u industrijski razvijenim državama. Treba imati u vidu veliku ulogu ogromne mreže za distribuciju i prodaju ovih proizvoda (40% iz ovog sektora).

Postoje brojne firme proizvođači i to u sektorima povezanim sa proizvodnjom parfema i kozmetike, ali samo nekoliko kompanija svetskih dimenzija izbijaju u prvi plan – Unilever (Velika Britanija i Holandija), Prokter and Gembl (SAD) i Aventis (Francuska i Nemačka). Parahemija je specifična industrija za razvijene države, koje prodaju svoje proizvode u čitavom svetu i diktiraju modu. Francuska je u vrhu u oblasti proizvodnje parfema (u industrijskom ,,luksuznom,, sektoru, 4 od 8 velikih kompanija su francuske) i najveći je izvoznik. Ali vremenom gubi monopol u svetu na parfeme visoke klase, zbog nemilosrdne japanske konkurencije od kompanije Shiseido (brojne francuske kuće za izradu parfema, prodate su velikim međunarodnim grupama).

FARMACEUTSKA INDUSTRIJA

Farmaceutska industrija, vezana je za hemijsku industriju i sve više, za biotehnološku. Njeni proizvodi za sprečavanje oboljenja i lečenje, namenjeni su ljudima i životinjama. Osnovne farmaceutske supstance, zasnivaju se na raznim aktivnim agensima lekova ljudskog, životinjskog, biljnog i hemijskog porekla. Farmaceutski proizvodi, imaju jednu ili više osnovnih supstanci. Priloženi podaci uz lek, odnose se, na proizvođača, dozu i način upotrebe.

Do razvoja farmaceutske industrije, došlo je tek 50-ih godina XX veka (sa naučnim progresom, porastom životnog standarda, uvođenjem sistema socijalne zaštite u industrijski razvijenim državama i akciju Svetske zdravstvene organizacije (SZO) u državama u razvoju. Pristup zdravstvenim ustanovama, postao je prioritet i jedan od parametara HDI (indeks ljudskog razvoja), koji dovodi do povećane potražnje lekova u svetskim okvirima. Rast farmaceutske proizvodnje, izuzetno je veliki (SAD i Evropa – 9%, Latinska Samerika – 7%, Azija – 13%, Srednji Istok – 17%). Samo subsaharska Afrika mnogo zaostaje (zbog siromaštva i slabog pristupa zdravstvenim ustanovama). SAD je na prvom mestu prema svetskoj proizvodnji, ali je po svetskom izvozu osmi. Evropa dominira na svetskom tržištu izvoza – Nemačka, Velika Britanija, Francuska, Švajcarska, Švedska, države Beneluksa, zauzimaju prva šest mesta kao izvoznici.

Farmaceutska industrija je postala industrija visoke tehnologije, povezane sa sektorom za istraživanje i razvoj, koji raspolaže znatnim finansijskim sredstvima (u visini 15% od svakog prodatog leka). Neki pogoni farmaceutske industrije rade punom parom, zahvaljujući genetici i povećanju cene istraživanja. Industrijalci iz ovog sektora računaju na nove molekule i na napredak nauke o genomima, usmeravajući istraživački rad na gene izazivače oboljenja, čije bi lečenje moglo znatno da poveća, poslovni promet u državama s visokim dohotkom stnovništva. Neovlašćena proizvodnja, predstavlja ozbiljan problem za proizvođače iz ovog sektora. Japan učestvuje na svetskom tržištu proizvodnje samo sa 1%, veoma malo izvozi i drugi je svetski potrošač, daleko iza SAD (31%). Godišnja potrošnja lekova po osobi iznosi, 380 dolara u Japanu, 225 dolara u SAD, 170 dolara u Zapadnoj Evropi, u odnosu na samo 1,5 dolar u državama u razvoju (4 dolara u Kini).

Starenje stanovništva u industrijski razvijenim državama, jedan je od faktora kojim se može objasniti ovakva evolucija. Ukupno, procenjuje se da 10% svetskog stanovništva, troši ¾ farmaceutske proizvodnje. Novo tržište lekova, zvano ,,generičnim,, (kopija proizvoda, čiji su patenti postali javno dobro), znatno se razvilo u SAD i Severnoj Evropi (ovi lekovi predstavljaju polovinu u upotrebi). Farmaceutska industrija ostaje i dalje podeljena. Samo dve kompanije, drže više od 5% svetskog tržišta lekova. Zadnje decenije XX veka, došlo je do velikog fuzionisanja i uključivanja u veće firme, kao i u drugim industrijskim sektorima. Američke kompanije – Pfizer (No1), Merck (No3) i Bristol-Myers Squibb (No5) i Britanske – Glaxos-Mithkline (No2) i Astrazeneca (No4), dele prva pet mesta u svetu. Prate ih Švajcarski Novartis i Francusko-Nemački Aventis

HEMIJSKA INDUSTRIJA

Hemijska industrija je nastala u XIX veku (u vreme industrijske revolucije). Njeni proizvodi obuhvataju, dve velike kategorije – organske proizvode na bazi nafte i priridnog gasa (etilen propilen, metanol i derivati) i neorganske proizvode (industrijski gas, velike kiseline – sumporna, hlorovodonična, azotna, i soli).

Proizvodi organske hemije predstavljaju 70% celokupne proizvodnje hemijske industrije. Proizvodnja hemijske industrije, usmerena je na dve velike porodice proizvoda, lake i teške hemije. Laka hemija, ulazi su sastav farmaceutske industrije, proizvodnje parfema, kozmetike, proizvoda za održavanje, mastila, tuševa, boja, lakova, ali isto tako i u sastav elektronske, optičke i agroprehrambene industrije, proizvodnje specijalnog lepka za avione i kosmičke brodove, kože i tekstila. Teška hemija, obuhvata proizvode širokog asortimana, kao petrohemijske ili karbohemijske, na osnovi kamenog uglja. Najuspešniji sektori teške hemijske industrije u 1998.godini, bili su proizvodi za dezinfekciju i održavanje, namenjeni domaćinstvima ili profesionalnoj upotrebi i sve širi asortiman proizvoda za zaštitu bilja (prodaja fitosanitarnih proizvoda, u porastu oko 8,5-9% godišnje).

Petrohemija je najnovija grana hemijske industrije, pojavila se (neposredno po završetku prvog svetskog rata) u vreme kada kompanija Standard Oil proizvodi izopropanol, (antifriz, rastvarač), Union Carbide, glikol (antifriz), Cities Service usavršava proizvodnju metanola (rastvarača) i od 1928.godine, sinteznog amonijaka, propilena, koji 1938.godine omogućava proizvodnju poliestera i 1939.godine, revolucionalnog najlona na bazi smole poliamida. Petrohemija veoma brzo napreduje 50-ih i 60-ih godina XX veka. Početkom 70-ih godina, u petrohemijskoj proizvodnji preovlađuju tri regiona – SAD, Zapadna Evropa (SR Nemačka, Francuska i posebno Velika Britanija) i Japan.

Hemijska industrija je danas sektor, u kome su naučno istraživanje i razvoj (IR), od izuzetno velikog značaja u odnosu na stalne inovacije. Početkom 1988.godine, u okvirima hemijske industrije, obavlja se preko 10% od ukupnog IR. Hemijska indsutrija je predmet posebnog nadzora, posle katastrofe u Savezu (Italija, 1976.godine – zagađenje dioksinom) i Bipolu (Indija – propuštanje otrovnog gasa, pri čemu je život izgubilo preko 2000 osoba). U proizvodnji hemijske industrije prva je EU sa 32% od ukupne proizvodnje u svetu, ispred SAD (26%), Japana (15%) i Azije bez Japana (12%). Razmena između partnera Trijade (EU, SAD, Japan) je uravnotežena. Polovina petrohemijske proizvodnje, dolazi iz regiona izvan SAD i Zapadne Evrope, nekada najvećih tržišta u svetu.

Hemijske kompanije sa zapada, investirale su u azijske države do 1997.godine. Na Bliskom Istoku, pojavile su se jedinice za proizvodnju u oblasti bazne hemije, čiji se rad zasniva na nalazištima prirodnog gasa, koje su mnogo rentabilnije od jedinica u starim industrijski razvijenim državama, posebno za proizvodnju jedne vrste koji Englezi nazivaju nafta (derivat nafte između benzina i kerozina). Iz tog razloga, bivši veliki proizvođači, odustaju od jednog dela proizvodnje iz oblasti bazne hemije i razvijaju aktivnosti s većom dodatnom vrednošću, u oblasti lake hemije i parahemije. Po ulasku u novi ciklus rasta, krajem 90-ih godina XX veka, hemijsku industriju zahvata talas fuzionisanja, do danas neviđenog obima u tom sektoru.

Švajcarska preduzeća Sandoz i Ciba, 1996.godine ulaze u sastav kompanije Novartis, 1998.godine se spajaju i Francuske firme Sanofi i Synthelabo, čijim stopama idu, 1999.godine Astra (Švedska) i Zeneca (Velika Britanija), stvarajući firmu Astrazeneca. Iz objedinjene aktivnosti kompanija Ron-Pulen (Francuska) i Hoechst (Nemačka), 1999.godine nastaje Aventis, dok Dow Chemical preuzima kontrolu nad firmom Union Carbide (SAD). Britanski GlaxoSmithKline, osnovan je u decembru 2000.godine. Druga novina u strategiji hemijskih kompanija, jeste njihova sve veća specijalizacija. Nemačke firme Bayer i BASF, kao i švajcarska firma Solvay i dalje se bave raznim aktivnostima. Međutim, drugi se bave računanjem, šta im se više isplati – farmaceutska industrija ili agroprehrambena proizvodnja. Mnoga preduzeća zatvaraju pogone za poljoprivredu, da bi se isključivo posvetila naukama života (Novartis, Astrazeneca, Aventis). Nasuprot njima, Syngenta Monsanto i DuPont, postaju ,,velikani,, agrohemije.